| نقش ذینفعان محلی در مدیریت منابع آب (مطالعه موردی: شهرستان فسا) |
| کد مقاله : 1120-SNRE-FULL |
| نویسندگان: |
|
جمیله سلیمی *1، پیام ابراهیمی2 1پردیس کشاورزی و منابع طبیعی 2همدان - رزن - بخش قروه درجزین - شهرک فرهنگیان - خیابان گلستان - کوچه گل رز - پلاک 13 |
| چکیده مقاله: |
| انسان به عنوان یکی از اصلی ترین عوامل موثر بر منابع آب، نقش مهم و تعیین کننده ای در پایداری این مجموعه ایفا می نماید. به طوری که رابطه انسان به عنوان ذینفع با اکوسیستم طبیعی بایستی در راس سیاستگذاری ها و مدیریت جامع منابع آب قرار گیرد. براین اساس لازمه مدیریت موفق منابع آب، تغییر رویکرد به سمت مدیریت مشارکتی میباشد. لازمه تصدی گری منابع آب به عنوان ارزشمندترین منبع طبیعی حوزه های آبخیز، دخیل نمودن ذینفعان به عنوان بهره برداران محلی از منبع آب موجود در حوزه آبخیز میباشد. امروزه بسیاری از برنامه های مدیریت مشارکتی منابع طبیعی، به دلیل عدم توجه کافی به خصوصیات و موقعیت ذینفعان در شبکه روابط اجتماعی آنها، با شکست مواجه شده است. بر این اساس برای دستیابی به مدیریت مناسب عرصه های طبیعی مانند حوزه های آبخیز به خصوص منبع محدود کننده موجود در آن تحت عنوان منابع آبی بایستی رویکرد تصدی گری و مدیریت مشارکتی را پیش گرفت. تصدی گری آب به طیف وسیعی از سیستم های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و اداری که به منظور توسعه و مدیریت منابع آب و ارائه خدمات آب در محل در سطوح مختلف جامعه ایجاد شده اند، اطلاق می گردد. در این فرایند، ساختاری ترکیبی به دنبال ارتباط متقابل و تعاملی دستگاه اجرایی و بهره برداران آب شکل می گیرد که به عنوان مدیریت مشارکتی شناخته می شود.کنشگران و ذینفعان مختلف در این فرایند با یکدیگر در ارتباط بوده و تشکیل شبکه ای از روابط را می دهند که به عنوان شبکه اجتماعی شناخته می شود. از جمله تئوری های مهم اجتماعی در ارتباط با تصدی گری منابع طبیعی و بخصوص منابع آب، می توان به سرمایه اجتماعی اشاره نمود. از ابعاد مهم این مقوله، اعتماد و مشارکت است که از مهم ترین مولفه ها در شبکه های اجتماعی هستند. از دیگر مفاهیمی که در این ارتباط بررسی می شود، انسجام اجتماعی است که مربوط به روابطی است که مردم یک گروه یا جامعه را در کنار یکدیگر نگه می دارد. مدیریت منابع آب نیازمند همکاری جوامع محلی است. افزایش توانمندی و مشارکت با تقویت دانش و توانایی و همچنین ترغیب آگاهی، ابزار های ضروری برای تصمیم گیری در مدیریت منابع آب، تعادل در حفاظت و استفاده و بهره گیری مفید کوتاه مدت و بلند مدت ذینفعان می باشند. با توجه به اهمیت حفاظت از این منابع تدوین راهبردهای حفاظت و بهره برداری پایدار از این منابع به عنوان ضرورتی بنیادی بیش از پیش احساس می گردد. در چنین وضعیتی نقش اصلی با روستاییان است که ذینفعان اصلی این منابع در جوامع محلی محسوب می شوند. مشارکت مردم در هر پروژه ای ضامن اجرا و پایداری آن پروژه است و این مسئله در حفاظت از منابع طبیعی از اهمیت بیشتری برخوردار می باشد، زیرا مسائل مربوط به محیط زیست و منابع طبیعی با زندگی جوامع محلی آمیخته است و توفیق هر نوع برنامه ای نیازمند مشارکت این جوامع خواهد بود. مدیریت مبتنی بر جوامع محلی رهیافتی چند بخشی است که ذینفعان مختلف با نقشهای متفاوت برای دستیابی به هدف نهایی که حفاظت و بهره برداری پایدار از منابع آب است، در آن نقش دارند. این نوشتار نشان می دهد که شیوه مدیریت مبتنی بر جامعه محلی ابزاری مناسب برای پایداری منابع آب است. براین اساس لازمه مدیریت موفق منابع آب، تغییر رویکرد به سمت مدیریت مشارکتی میباشد. لازمه تصدی گری منابع آب به عنوان ارزشمندترین منبع طبیعی حوزه های آبخیز، دخیل نمودن ذینفعان به عنوان بهره برداران محلی از منبع آب موجود در حوزه آبخیز میباشد. از جمله تئوری های مهم اجتماعی در ارتباط با تصدی گری منابع طبیعی و بخصوص منابع آب، می توان به سرمایه اجتماعی اشاره نمود. از ابعاد مهم این مقوله، اعتماد و مشارکت است که از مهم ترین مولفه ها در شبکه های اجتماعی هستند. از دیگر مفاهیمی که در این ارتباط بررسی می شود، انسجام اجتماعی است که مربوط به روابطی است که مردم یک گروه یا جامعه را در کنار یکدیگر نگه می دارد. این مطالعه با هدف تحلیل ساختاری روابط اجتماعی بین بهره برداران محلی منابع آب در محدوده مرز اکولوژیکی روستای ولی آباد با تاکید بر اعتماد و مشارکت و شاخص های سطح کلان شبکه اجتماعی انجام گردیده است. براساس نتایج این تحقیق، براساس شاخص تراکم شبکه، میزان انسجام و سرمایه اجتماعی در شبکه ذینفعان محلی منابع آب در روستای ولی آباد براساس مولفه اعتماد متوسط و براساس مشارکت ضعیف می باشد و این موضوع نشاندهنده چالش پیش روی تصدی گری منابع آب در منطقه است که باید از طریق تقویت اعتماد و بویژه مشارکت بین ذینفعان، انسجام را افزایش داده و میزان سرمایه اجتماعی را تقویت کرد تا بتوان در امر مدیریت مشارکتی و تصدی گری منابع آب موفق بود. |
| کلیدواژه ها: |
| ذینفعان محلی، سرمایه اجتماعی، منابع طبیعی، انسجام، مشارکت |
| وضعیت : مقاله پذیرفته شده است |
